عبدالقیوم ملکزاد
به ادامه بحث پیرامون ( نقش دعا درپیروزی جهاد ومقاومت )
«بخش چهارم»
اوقات وجایگاه های نیایش
زمان های به جا آوردن دعا ، به دو گونه تقسیم گردیده اند :
متعین و غیر متعین !
زمان های متعین از جانب شارع تعیین می گردد . مثل اوقات نماز های پنجگانه ، ادای مراسم حج ،گرفتن روزه در سی روز ماه مبارک رمضان و...!
زمانهای نامتعین ونسبی ، عبارت می باشند از: بلند کردن دست دعا درهرفرصت وساعت ولحظه ای از شبانه روز . واینها منوط به حوادث پیرامون ویاوابسته به اعمال شخصی نیایشگران است !
فلهذا ، «کوتاه ترین اندیشه ای که درمغز خطور می کند ویا درخواستی که پنهانی از ذهن آدمی می گذرد ، می تواند انسان را دربرابر خدا قرار دهد؛ دراین صورت برای یافتن هر راهی ازنیایش می توان الهام گرفت ».
اینکه برای نیایش ، اوقات وروز هایی متعین گردیده ، به دلیل فضیلت همان روز ها می باشد که حاوی صفاو پاکی است وبه قول شاعر : « هرجا که صفا است درآن نور خدا هست »
مثلا" روز های عرفه و وقوف درآن – که حج بدون آن تکمیل نمی شود - واین دارای فضایلی است که حجاج بیت الله الحرام ازآن برخوردار می گردند و خدا درآن روز به ملائیکه می فرماید: به بندگانم نگاه کنید که چگونه از اطراف عالم با تحمل شداید ومشقات به اینجا آمده اند! آیا می دانید ک اینها از من چه می خواهند؟ ملائیکه پاسخ می دهند:
درخواست مغفرت وآمرزش وبخشش ! خدا می فرماید : گواه باشیدکه من آنها را بخشیدم."
ایام ماه پربرکت صیام ، - که مسلمانان همه ساله یک ماه را مهمان خدامی باشند- یکی دیگر از اوقات ویا زمان های متعّین می باشد و همچنان روز های جمعه، که سعادت دستیابی آن درهرهفته یکبار برمسلمان میسر می شود!
وهمین طور از اوقات متعینی که برای نیایش تثبیت گردیده ، عبارت می باشد از راز ونیاز کردن متعاقب نماز های فرض ، بالاخص سحرگاهان است ! و در روایاتی مشخص شده است که دعا در اوقات وزمان های زیر بهتر ومناسب تر می باشد وآنها عبارت اند از :
نیایش میان اذان واقامت
هنگام سجده در نماز
هنگام بانک خروس ، هدایتی که از پیامبر بزرگوار اسلام دراین رابطه صادر شده ، اینست که: « هنگامی که بانک خروس را شنیدید ، طالب فضل واحسان خدا شوید . چون او درآن هنگام فرشته ای را دیده است وهنگامی که آواز خر را شنیدید ، به سوی خدا پناه ببرید ، زیرا آ ن خر شیطان را دیده است. » ( این حدیث شریف در صحیح بخاری وصحیح مسلم واردشده است )
شرح اين واقعه را مرغ سحر داند و بس
تو چه داني كه شب سوختگان چون گذرد
راجع به دعای شب ، رسول اکرم « صلی الله علیه وسلم » فرموده اند:
" درشب ساعتی وجود دارد که هیچ بنده مسلمان با او مصادف نمی شود از الله تعالی درآن خیری بطلبد ، چه از امور دنیا باشد و چه از امور آخرت ، مگر آنکه الله تعالی آن را می دهد وآن ساعت در همه شب هاست " ( صحیح المسلم )
برخيز كه عاشقان به شب راز كنند
گرد در و بام دوســــت پرواز كنند
هر در كــه بود فراز بر خود بند ند
الا در دوست را كــه شب بـاز كنند
درحدیت دیگری از امام بخاری که به او انسان مومن به دعا کردن ترغیب شده توجه می کنیم ، که آن را حضرت ابو هریره « رض» روایت کرده است :
« پرودگار هرشب درآسمان دنیا فرود می آید . درآن وقت که ثلث اخیر شب باقی بماند ، می گوید : کیست که به من دعا کند ، اجابت می کنم ، کیست که از من سوالی کند برایش بدهم وکیست که ازمن طلب مغفرت کند برایش مغفرت کنم . »
بر مومن است تا حلاوت عبادت خالص در شب و رازگويي با خداوند عالميان را دريابد .زیرا شب فرصتي مناسب تر براي عبادت عاری از رياست. چنانچه قرآن عظیم الشان ميفرمايد: «انّ ناشئة اللّيل هي اشدّ وطأً و اقوم قيلا» پس فقط صاحبان خلوص و عاشقان عبادت خدا، شيريني راز و نياز با او را درمييابند .
هرگاه ما به توضیح هریکی ا ز مسایل فوق بپردازیم ، بحث ما به درازا می کشد. پس بایست با اختصار بحث را پیگیری نماییم . از ا ینجمله با اتکا به تعلیمات قرآنی به فضیلت جمعه وهکذا سحر اشاره می کنیم وبعد به توضیح اماکن دعا می پردازیم :
درسوره مبارکه یوسف نکته ظریفی راجع به دعای حضرت یعقوب علیه ا لسلام آمده . آن حضرت بعدازآنکه بزرگوارانه از خطای فرزندان خود – که با حالتی نادم وشرمسار از پدرتقاضای عفو وبخشش را کردند – اغماض می فرماید ودربرابر تقاضای آنان وعده می سپارد تا درحق آنهااز بارگاه خدا طلب آمرزش کند.
برخی از تفاسیر می نویسند : این وعده چنین توجیه شده است که حضرت یعقوب علیه ا لسلام می خواست دروقت اجابت دعا برای شان استغفار کند . درروایتی ازرسول اکرم « صلی الله علیه وسلم » آمده است:
« این که برادرم یعقوب (ع) به فرزندان خود گفت : به زودی برای تان از پروردگارم طلب مغفرت می کنم ؛ منظورش این بود که شب جمعه فرابرسد» ودرروایات دیگری فرموده اند: « منظورش هنگام سحر بوده است . چون دعای سحر مستجاب است .»
با این اشاره درمی یابیم که بهترین فرصت وزمان نیایش درهنگام سحر به دست می آید. خوشا به حال آنهایی که ازاین فضیلت همواره قلب های شان را صیقل بخشیده اند ودرخلوت آن خاشعانه وبا کمال فروتنی به درگاه خدا اشک ریخته اند . اینها همه برای ما درس های بزرگی است . آری ، درسهای آموزنده ای که اتفاقا" نتایج آن طوری محسوس بوده است که در دوران واوقات مملو از اخلاص و صفا، که ازآن جمله جهاد درراه خدا بوده ، عملی که پس از انجام دعا ونیایش وعذر وزاری به درگاه خدا انجام پذیرفته ومجاهدین ازآن به نتایجی دست یافته اند ، که دراین زمینه، در بحث مربوط به آن ان شاء الله تماس بیشتری خواهیم گرفت .
حال بیاییم برسر این مساله ، که اماکن وجایگاه های بهتر ومناسب تر برای دعا ها کدام اند؟:
مساجد ، به دلیل برخورداری شان ازفضایل به عنوان جاهای محبوب خدا برای نیایش نام برده شده اند . مسلما" درمیان مساجد وعبادتگاه ها ، درجات ومراتبی وجود دارد که کعبه مشرفه به حیث قبلهء مسلمین دارای فضیلتی بزرگ برای ادای عبادت ونیایش وراز ونیاز است .
وهمچنین مسجد النبی « صلی الله علیه وآله وسلم » است که نسبت به سایر مساجد از فضیلت و برتری خاصی برخوردار می باشد.
هرگاه دعا ها درفضای آگنده از عطر خلوصی که سکوت وخلوت درآن حکمفرما باشد ، نسبت به جاهایی که مملو از همهمه وازدحام اند، بیشتر دارای تاثیرات خاصی می باشد.
زیرا انجام دعا دراماکن خلوت ، آداب بهتری را درقبال می داشته می باشدوزمینه تقویت نیروی سنجش و تشخیص رابهتر وخوبتر آماده می گرداند .
مپندار ازآن درکه هرگز ببست
که نومید گردد برآورده دست
همه طاعت آرندومسکین نیاز
بیا تابه درگاه مسکین نواز
چو شاخ برهنه برآریم دست
که بی برگ ازاین بیش نتوان نشست
***
دعا درسایر ادیان ومذاهب
هیچ مذهبی خالی از مراسم دعا ونیایش نیست .
ما مسلمان ها را اعقاد براینست که نه تنها انسان ها – که هر دین وآینی که باشند- بلکه جمادات وحیوانات وحشرات به پیشگاه آفریدگارشان ،که همان ذات یکتا ویگانه است ، به دعا ونیایش می پردازند.
هرگیاهی که از زمین روید
وحده لا شریک له گوید
واین نوع مخلوقات هم حاجات خودرا از خدا می طلبند که اینک به نمونه زیر توجه شمارا جلب می کنیم وبعد بحث نیایش درسایر ادیان را مورد مداقه قرار می دهیم :
در زمان حضرت سليمان ـ عليه السّلام ـ ، بر اثر نيامدن باران، قحطي شديدي به وجود آمد، به ناچار مردم به حضور حضرت سليمان آمده و از قحطي شكايت كردند و در خواست نمودند تا حضرت سليمان براي طلب باران، نماز «استسقاء» بخواند .
حضرت سليمان به آنها فرمود :
فردا پس از نماز صبح، با هم براي انجام نماز استسقاء به سوي بيابان حركت ميكنيم. فرداي آن روز مردم جمع شدند و پس از نماز صبح، به سوي بيابان حركت كردند، ناگهان حضرت سليمان ـ عليه السّلام ـ در راه مورچهاي را ديد كه پاهايش را روي زمين نهاده و دستهايش را به سوي آسمان بلند نموده و ميگويد :
خدايا ما نوعي از مخلوقات تو هستيم، و از رزق تو بينياز نيستيم، ما را به خاطر گناهان انسانها، به هلاكت نرسان .
حضرت سليمان ـ عليه السّلام ـ رو به جمعيت كرد و فرمود :
به خانههايتان باز گرديد، خداوند شما را به خاطر غيرش «مورچگان» سيراب كرد :
در آن سال آن قدر باران بارید كه سابقه نداشت .
آري گناه موجب دفع بلا از جمله قحطي خواهد شد .
« از فجر تمدن ، ادیان فراوانی پدید آمده اندوهرکدام به نحو بسیار پیچیده ای توسعه وانکشاف یافته اند . برای مثال ادیان جهانی پیشرفته ترمفهوم حقیقت غایی را تا حد زیادی معقول وپیچیده کرده اند [ این حقیقت] نزد یهودیان «یهوه » است ، نزد مسیحیان « خدای متجلی درتثلیث» Triune God ) ) است ، از نظر مسلمانان « الله » است ونزد هندو ها «شیوا» یا« ویشنو» است وازنظر تراوادا وبودیستها « نیروانا» است . حتی کسانی که برای انکار خداوند انرژی فراوانی صرف می کنند ( نظیر مدلین ماری اهر Madalyn Murry O.Hair ) ) وانجمن ملحدان امریکایی ، به نحو خاصی بر تاثیر عمیق خداوند برزندگی بشر گواهی می دهند . »
رسالت ادیان الهی متضمن سعادت انسان دردنیا وآخرت است . این سعادت فراچنگ نخواهد آمد الاّ با دعا ، که وسیلهء ارتباط با خدا ومالک حقیقی است !
به گفتهء مصطفی ملکیان ، یکی از اساتید فلسفه در ایران ، اولین نکته ای که باید دریافت وپدیرفت ، این است که حالی که یک مسلمان نسبت به قرآن دارد ، یک هندو هم نسبت به « اوپانیشادها ، بهگودگیتا» و« مهابهارات» دارد ویک طرفدار آئین بودا هم نسبت به « ذمه پده بودا » دارد وهمین طور یک زردشتی نسبت به اوستا !
بناء"هریکی ازمذاهب وادیان( به عقیده آنها ) به عنوان برآورنده حاجات ویاتامین کنندهء نیازهای عمیق ومبرم پیروان شان ، جلوه کرده اند!
دکتور علی شریعتی می گوید:
جامعه قدیم اصولا یک سازمان مذهبی بود . رومی ها همه جامعابد را برپامی داشتند . اجداد قرون وسطایی ما سرزمین مسحیت را باکلیسای بزرگ ومحراب های گوتیک می پوشاندند ، در زمان ما هنوز برفراز هر دهکده ای ناقوسی برپاست...»
درانجیل لوقا آمده است :
« هنگامی که او – مسیح – درموضوعی دعا می کرد وچون فارغ شد، یکی ازشاگردانش به وی گفت : .... ! دعا کردن را به ما تعلیم نما. چنانچه یحیی شاگردان خودرا آموخت .
غیراز قرآن عظیم الشان به سایر کتب آسمانی هم مساله « دعا» بیان شده است . چنانچه درانجیل لوقا باب ششم بند 28 آمده است :
« حضرت عیسی علیه السلام به شاگردان خود گفت : هرگاه دعا کنید ، گویید ای پدر ما که درآسمانی، نام تو مقدس باد ، ملکوت تو بپاید ، ارادۀ تو چنانچه در آسمان است درزمین نیزکرده شود ، نان کفاف مارا روز به روز به ما بده وگناهان ماراببخش .»
درکتاب زبور حضرت داوود علیه السلام از پیامبران بنی اسرائیل نیز دعا های زیادی آمده است که یکی از نام های او به کتاب« دعا ومناجات » مسمّی می باشد.
آن حضرت در دعایی می فرماید:
« ای خدا مرا درغضب خود توبیخ منما ومرا درخشم خویش تادیب مکن. ( زبور ، مرموز ششم ، بند اول ).
در همین چند ماه قبل خبرگزاری ها اعلام داشتندکه به مناسبت « مبارزه با اپیدمی ایدز» همایشی درتمام جهان مسیحیت برگزار شده بود .
دریکی ازاین همایش ها – که درتورنتوی کانادا انعقاد یافته بود – رهبران دینی مسیحیت از پیروان خود خواستند تا ازقدرت خداوند برای مجادله با بیماری ایدز طالب کمک شوند .
گزارشی که کریسشن پست به چاپ رسانده ، درآن آمده است :
« ما از قدرت ونوید های خدا برخوردار بوده ایم واین بدان معنی است که جنگ علیه این بیماری تنها با تلاش بشری امکان پذیر نیست . »
***
اصرار دردعا
عملی که خداوند از آن خوشنود می شود
دعا ، کوفتن در رحمت خداست . « نیایش نشان داده است که انسان هرچه که بخواهد می خواهد می گیرد وهر دری را که بزند ، به رویش کشوده می شود. [ لذا ] دعا باید به صورت تهاجم انجام شود .»
مومن نباید از عبادت ونیایش کردن احساس بکند . باور به عدم خلاف وعده ازسوی خدا ، برخاسته از ضمایر مومنان است وآنهم مظهر قوت ایمان وویقین کامل که خدا مستجاب شدن آن را تضمین فرموده است . پس نبایدبه خود خستگی را راه داد ، آنگونه که خدای از اجابت دعا خسته نمی شود.
ارآنجایی که دعا یکی ازمحبوب ترین اعمال در روی زمین وانمود شده ، فلهذا از بندگانی که با اصرار اورا فرامی خوانند ، خوشنود می شود .
الکسیس کارل می گوید:
« دعا باید همچون سخن گفتن طفلی باشد با پدرش وهرچه مصرانه تر دعا شود ، به اجابت نزدیکتر است . »
*** |
